OPINIE
MAREK CHMAJ
profesor, Wyższa Szkoła Handlu i Prawa
Rząd przedstawił około 30 projektów ustaw, które obecnie znajdują się w komisjach sejmowych, względnie zostały przekazane Senatowi lub prezydentowi do podpisu. Do najistotniejszych z nich zaliczyć należy m.in. znajdujący się na etapie prac w komisjach rządowy projekt ustawy o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, który przewiduje kontynuację udzielania przez Bank Gospodarstwa Krajowego kredytu technologicznego. Zauważyć należy, że około 20 z przedłożonych projektów ustaw dotyczy zmian w prawie spowodowanych koniecznością dostosowania przepisów krajowych do regulacji unijnych.
W ciągu ostatnich 100 dni rząd nie przedłożył projektów ustaw, które miałyby strategiczne znaczenie dla ustawodawstwa krajowego. Być może zatem na efekty pracy rządu należy jeszcze poczekać, zwłaszcza że są liczne zapowiedzi wniesienia projektów ustaw dotyczących: ograniczania wydatków publicznych, zmiany systemu finansowania partii politycznych, oddzielenia prokuratury od Ministerstwa Sprawiedliwości, otwartości zawodów prawniczych, przywrócenia niezależności Służby Cywilnej oraz zmian Ordynacji wyborczych.
Ministerstwo Gospodarki
Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej
Przedsiębiorcy czekają na nowelizację ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, czyli na uruchomienie działalności jednego okienka, umożliwienie zawieszania działalności gospodarczej, ograniczenie liczby kontroli. Minister Adam Szejnfeld zapowiedział wprowadzenie takich zmian w dwóch etapach. Pierwsza część projektu nowelizacji została przyjęta przez rząd i przekazana do Sejmu. Zawiera ona zmiany dotyczące wydawania wiążących interpretacji podatkowych oraz związanych z innymi daninami należnymi od przedsiębiorców (m.in. składkami na ZUS); wprowadza też możliwość zawieszania działalności gospodarczej.
Natomiast na razie przedsiębiorcy nie mogą liczyć na ograniczenie liczby kontroli w firmach.
- Czekamy na zmiany przepisów regulujących zasady prowadzenia kontroli – mówi Adam Ambroziak z Konfederacji Pracodawców Polskich. Natomiast sprawa utworzenia jednego okienka i ograniczenia kontroli ma zostać uregulowana przy okazji drugiego etapu nowelizacji ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Pierwszy projekt nowelizacji jest w Sejmie, drugi zaś ma zostać przedstawiony rządowi w połowie roku.
Ministerstwo Infrastruktury
Koncesje na roboty budowlane i usługi
W Ministerstwie Infrastruktury kończą się prace nad projektem ustawy o koncesjach na roboty budowlane oraz usługi. Za przygotowanie zmian odpowiedzialny jest wiceminister Andrzej Panasiuk. Koncesje zwane popularnie małym PPP będą stanowić alternatywę dla martwej ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym. Mają być łatwiejsze do zastosowania i mniej sformalizowane niż tradycyjne PPP. W najbliższym czasie będzie je można wykorzystać do inwestycji związanych z organizacją Euro 2012. Istotą koncesji jest to, że koncesjonariusz w zamian za swój udział (np. zaprojektowanie i zbudowanie np. parkingu lub stadionu) otrzyma wynagrodzenie w formie prawa do eksploatacji zbudowanego obiektu lub też prawo do eksploatacji wraz z zapłatą za część wykonanych robót. Dotąd podmioty publiczne wielokrotnie wykorzystywały instytucję koncesji na roboty budowlane z prawa zamówień publicznych do współpracy z przedsiębiorcami. Nie mogły jednak realizować koncesji na usługi.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Trwają resortowe prace nad projektem.
Prawo zamówień publicznych
W projekcie noweli prawa zamówień publicznych oprócz zmian wymuszonych zastrzeżeniami Komisji Europejskiej zaproponowano wiele nowych rozwiązań, które mają doprowadzić do usprawnienia procedur przetargowych. Ułatwione będzie poprawianie omyłek rachunkowych w obliczaniu ceny. Zamiast zamkniętego katalogu sposobów poprawiania omyłek rachunkowych zamawiający będzie miał ogólne uprawnienie do poprawiania oczywistych omyłek w obliczeniu ceny. Wykonawcy, którzy organizują zmowy przetargowe przez celowe nieuzupełnianie dokumentów, utracą wadium. Przedsiębiorcy będą mogli samodzielnie, a nie jak obecnie tylko na wniosek zamawiającego, przedłużać termin związania ofertą. Zmiany czekają też licytację elektroniczną. Będzie ją można stosować nie tylko do dostaw i usług (jak obecnie), ale też do robót budowlanych. Wykonawcy w licytacji będą mogli składać oferty w postaci elektronicznej bez wymaganego obecnie bezpiecznego podpisu elektronicznego.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Odbywają się uzgodnienia między UZP i innymi resortami. Rozbieżności dotyczą kontroli uprzednich. Projekt ma trafić 28 lutego do Komitetu Stałego Rady Ministrów.
Ministerstwo Finansów
Najpierw plan konwergencji, potem budżet
Głównym zadaniem ministra finansów będzie rozpoczęcie prac nad budżetem 2009 roku, czyli pierwszym autorskim planem finansowym nowego rządu. Prognozy wskazują, że polska gospodarka może zwolnić, co może oznaczać niższe dochody budżetowe. Ubytek z tego tytułu może niwelować wyższa inflacja. Rząd podtrzymuje też wprowadzenie od 2009 roku 18- i 32-proc. stawki podatkowej, co również zmniejszy dochody i wymusi zapewne ograniczenie tempa narastania wydatków. – Minister powinien przedstawić nowy plan konwergencji i pokazać, z czego będzie wynikało obniżenie deficytu w kolejnych latach. Kluczowe będą założenia dla budżetu na 2009 roku i pokazanie docelowego systemu podatkowego – wskazuje Ryszard Petru, główny ekonomista Banku BPH.
Według zapowiedzi resortu finansów deficyt sektora finansów publicznych w 2008 roku wyniesie około 2,6-2,7 proc. PKB, w 2009 roku spadnie do 2-2,5 proc. PKB, w 2010 roku do 1,5 proc. PKB i do 1 proc. PKB w 2011 roku.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Minister finansów zapowiedział przesłanie w marcu do Komisji Europejskiej nowego planu konwergencji, który może pozwolić KE zdjąć z Polski tzw. procedurę nadmiernego deficytu za deficyt wyższy od 3 proc. PKB.
Zwrot akcyzy od aut osobowych
Ustawa o zwrocie akcyzy nadpłaconej przy nabyciu aut z innych krajów Unii lub imporcie spoza krajów unijnych powinna określać zasady, które ujednolicą zwrot podatku. Zwrot akcyzy z tytułu zakupu starszych niż dwa lata samochodów osobowych poza granicami powinien być uregulowany już w styczniu 2007 r., kiedy Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł w sprawie C 313/05 o niezgodności pobierania takiej akcyzy z prawem wspólnotowym.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Projekt ustawy został 21 lutego tego roku zaakceptowany przez Komitet Stały Rady Ministrów i wkrótce trafi do Sejmu.
Zasady naliczania akcyzy za energię
Unijna dyrektywa określająca zasady i sposób poboru akcyzy na prąd przewiduje, że podatek ten ma być pobierany od dystrybutorów prądu, czyli zakładów energetycznych. W Polsce natomiast akcyzę płacą wytwórcy, czyli elektrownie.
Dostosowanie do przepisów unijnych w zakresie zmian miało nastąpić od 2006 roku. Komisja Europejska wysłała Polsce drugie ostrzeżenie w tej sprawie, co będzie skutkowało wniesieniem przeciwko Polsce sprawy przed Europejski Trybunał Sprawiedliwości.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Obecnie projekt nowej ustawy o akcyzie, który uwzględnia zalecenia unijne, czeka na akceptację Rady Ministrów.
Zmiany w ustawie o podatku od towarów i usług
Zmiany w podatku od towarów i usług, które zgłaszali przedsiębiorcy, dotyczą głównie uproszczenia rozliczeń w postaci skrócenia terminu zwrotu VAT ze 180 do 60 dni, zniesienia 30-proc. sankcji, rozliczenia w jednej deklaracji VAT z tytułu importu, możliwości korekty VAT po zakończonej kontroli. Do tych zmian przychyla się resort finansów.
W przypadku innych, czyli zniesienia 250 tys. kaucji, którą wpłacają rozpoczynający handel wewnątrzwspólnotowy, prawa do całkowitego odliczenia VAT od paliwa do aut osobowych nie zajmuje oficjalnego stanowiska.
W przypadku tych ostatnich może się okazać, że pozostawienie przepisów w obecnej formie będzie naruszało regulacje unijne. Szczególnie, że w przypadku kaucji gwarancyjnej wydał już opinię rzecznik ETS (sprawa C-25/07), który uznał, że narusza ona przepisy Unii. Zmiany należy wprowadzić najszybciej jak to możliwe.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Propozycje zostały przedstawione przez Ministerstwo Finansów, ale jeszcze nie ma gotowego projektu zmian do ustawy o VAT.
Ministerstwo Zdrowia
Koszyk świadczeń gwarantowanych
Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało przedstawienie pod koniec stycznia wykazu procedur, za które będzie płacił Narodowy Fundusz Zdrowia, a za które pacjent zapłaci w pewnej części lub w całości z własnej kieszeni. Następnie szybko wycofało się z tych zapowiedzi. Problem bowiem polega na tym, że chociaż resort zdrowia ma już opisanych ponad 18 tys. procedur medycznych, to nie jest zrobiona ich wycena.
Koszyk świadczeń gwarantowanych i nieopłacanych przez NFZ jest niezbędny do wprowadzenia systemu dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych. Bez jego określenia trudno również mówić o tym, co ma być, a co nie, standardem w placówkach ochrony zdrowia. Zwłaszcza że resort zdrowia proponuje również, aby szpitale mogły pobierać od pacjentów opłaty za świadczenia ponadstandardowe.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Koszyk świadczeń zdrowotnych – wciąż przygotowywany – ma być przedstawiony pod koniec czerwca.
Restrukturyzacja i przekształcenia szpitali w spółki
Z danych resortu zdrowia wynika, że w dalszym ciągu 40 proc. szpitali jest zadłużonych. Tylko ich zobowiązania wymagalne wynoszą ponad 3,4 mld zł. W bardzo trudnej sytuacji są także placówki kliniczne. Na 44 szpitale kliniczne tylko 11 nie ma długów. Na pogorszenie sytuacji finansowej szpitali wpływają także roszczenia płacowe pracowników medycznych. Dlatego rząd musi jak najszybciej przygotować projekt restrukturyzacji tych placówek, które wciąż nie radzą sobie z długami, zwłaszcza tymi powstałymi w latach 2000- 2004. Jednym z pomysłów jest możliwość zamiany długów szpitali na długoletnie obligacje z gwarancjami Skarbu Państwa. Ponadto zmiany wymaga sama formuła prawna, w jakiej obecnie działają szpitale. Rząd proponuje przekształcenie ich w spółki prawa handlowego, choć chce wprowadzić ograniczenia w ich zarządzaniu.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Restrukturyzacja i przekształcenia szpitali – projekt ustawy o zakładach opieki zdrowotnej został złożony do Sejmu jako projekt poselski, nie ma jednak nawet numeru druku, bo wciąż jest na etapie konsultacji zewnętrznych.
Dodatkowe źródła finansowania
System ochrony zdrowia wymaga wprowadzenia dodatkowych źródeł finansowania. Gdyby rząd chciał spełnić tylko postulaty płacowe lekarzy, pielęgniarek i położnych, to musiałby znaleźć dodatkowe 14 mld zł. Ten rok jest pierwszym, kiedy nie rośnie poziom składki zdrowotnej. Dlatego rząd szuka dodatkowych pieniędzy na lecznictwo. Jednym z pomysłów jest wprowadzenie systemu dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych. Proponuje, aby z dodatkowych polis były finansowane m.in. koszty tych świadczeń, za które pacjent będzie musiał zapłacić z własnej kieszeni, ale także dodatkowe usługi, takie jak np. dodatkowa opieka lekarska i pielęgniarska czy możliwość wyboru terminu operacji dogodnego dla chorego. Na razie nie ma mowy o podwyższeniu składki zdrowotnej (tego domaga się opozycja) i wprowadzeniu współpłacenia (tego chcą środowiska lekarskie).
NA JAKIM JEST ETAPIE
Dodatkowe źródła finansowania – projekt ustawy o dodatkowych ubezpieczeniach zdrowotnych został złożony do Sejmu jako projekt poselski, nie ma jednak nawet numeru druku, bo wciąż jest na etapie konsultacji zewnętrznych.
Ministerstwo Pracy
Emerytury pomostowe
Twórcy reformy emerytalnej założyli likwidację wcześniejszych emerytur. Prawo do takich świadczeń miały zachować osoby, które wykonują pracę w szczególnych warunkach lub charakterze. Równocześnie założono ograniczenie liczby prac (nie jak było wcześniej, zawodów) uprawniających do wcześniejszego zakończenia aktywności.
Ponieważ planowano, że z takiego przywileju będą mogły korzystać wyłącznie osoby, które pracowały w warunkach szkodliwych przed reformą systemu emerytalnego, świadczenia takie nazwano pomostowymi. Jednak od 1999 roku żadnemu rządowi nie udało się przygotować projektu ustawy o emeryturach pomostowych, który zyskałby aprobatę związków zawodowych i pracodawców.
Protesty górników spowodowały, że stworzono odrębny system emerytalny dla górników i dodatkowo o rok przedłużono stare zasady przechodzenia na wcześniejsze emerytury.
W 2007 roku także nie udało się Sejmowi uchwalić ustawy o emeryturach pomostowych. Dlatego też przedłużono możliwość przechodzenia na wcześniejsze emerytury do końca 2008 roku.
Jednak mimo wcześniejszych zapowiedzi rządu, projektu ustawy nadal nie ma. Istnieje więc ryzyko, że Sejm znów przedłuży o rok obowiązujące zasady kończenia aktywności zawodowej przez osoby zatrudnione w szkodliwych warunkach. To jednak spowoduje dodatkowe koszty dla budżetu państwa.
Jednak obecnie nie zapadła nawet decyzja polityczna co do tego, kto będzie mieć prawo do emerytur pomostowych, ale także, kto za nie zapłaci. Sprawa jest pilna, bo świadczenia te powinny być wypłacane od 1 stycznia 2009 r.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Rząd do tej pory nie przygotował nawet założeń do ustawy o emeryturach pomostowych
Wypłaty emerytur z OFE
Od 2009 roku będą wypłacane emerytury z dwóch filarów. Jako pierwsze świadczenia z otwartych funduszy emerytalnych otrzymają kobiety, które przejdą na emeryturę w wieku 60 lat.
Brak ustawy określającej zasady wypłaty z II filaru, mógłby spowodować poważne problemy z przekazywaniem świadczeń osobom uprawnionym. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej proponuje, aby kobiety przechodzące na emeryturę przed ukończeniem 65 lat otrzymywały tzw. emeryturę okresową. Kobieta po ukończeniu 60 roku życia złoży do ZUS wniosek o emeryturę. Dzięki temu uzyska prawo do dożywotniego świadczenia wypłacanego z I filara, a za pieniądze z II filara otrzyma emeryturę okresową wypłacaną do czasu ukończenia 65 lat. Świadczenie w okresie przejściowym będzie wypłacane przez OFE.
Przyjęcie takiego rozwiązanie spowoduje, że w 2009 roku nie będą musiały powstać zakłady emerytalne. Natomiast nowe zakłady emerytalne realizujące wypłaty z II filara zaczną działać dopiero w 2014 roku.
NA JAKIM JEST ETAPIE
Projekt ustawy o zasadach wypłaty emerytur kapitałowych został skierowany do konsultacji społecznych.
Ministerstwo Skarbu Państwa
Prywatyzacja
W ciągu najbliższych 100 dni Aleksander Grad, szef Ministerstwa Skarbu Państwa, będzie musiał udowodnić, że jego zapowiedzi odpolitycznienia i przyspieszenia prywatyzacji nie pozostaną tylko deklaracjami. Będzie to mógł zrobić pokazując pierwsze wyniki prac. – Po pierwsze chcielibyśmy poznać zapowiadaną koncepcję prywatyzacji. Ponadto myślę, że przydałaby się poprawa w zakresie informacji. Zdarzało się bowiem, że z ministerstwa napływały sprzeczne sygnały. Ponadto postulowałbym inne podejście do zmian w kierownictwach firm – mówi Andrzej Malinowski, prezydent Konfederacji Pracodawców Polskich.
Wyjaśnia, że chodzi o odwoływanie prezesów firm kontrolowanych przez Skarb Państwa, zanim zostaną wyselekcjonowani następcy.
- W KGHM już dwa miesiące minęły od odwołania prezesa. Przedsiębiorstwom nie sprzyja brak ciągłości w zarządach – mówi Andrzej Malinowski.
Dodaje, że w najbliższych 100 dniach minister Grad powinien doprowadzić do wprowadzenia nowych zasad nadzoru właścicielskiego przygotowywanych przez resort. Bezwzględnie konieczne jest też usunięcie kominówki, którą Bruksela zaczyna postrzegać jako ukrytą pomoc publiczną.
28 ustaw uchwalił Sejm IV kadencji
25 uchwalonych ustaw zostało przekazanych Sejmowi przez rząd Donalda Tuska
ŁUKASZ KULIGOWSKI, DOMINIKA SIKORA, BOGDAN ŚWIĄDER, PAWEŁ CZURYŁO, KRZYSZTOF GRAD, BOŻENA WIKTOROWSKA
WOJCIECH KATNER
profesor, Uniwersytet Łódzki
Nastąpiło legislacyjne uspokojenie. Nie ma już niebezpieczeństwa, że minister czy rząd zaproponuje z dnia na dzień zupełnie nieprzewidywalny projekt ustawy. Wszelkie zarzuty pod adresem rządu, że jego ministrowie powtarzają pomysły poprzedników, nie są w moim przekonaniu uzasadnione. Musi przecież istnieć ciągłość pewnych koncepcji w państwie, a co za tym idzie w tworzeniu prawa również. Natomiast to, co mnie niepokoi, to mała skuteczność resortowych służb legislacyjnych, niemrawość w działaniach rządu. Resorty są stale na etapie formułowania wstępnych założeń. Na przykład byłem proszony przez Ministerstwo Skarbu do udziału w pracach nad ustawą o nadzorze właścicielskim, nie mogłem opracować tekstu, gdyż nie znałem założeń do tej nowelizacji. Do tej pory one jeszcze nie powstały. To, co mnie bardzo niepokoi, to projekty Ministerstwa Infrastruktury prowadzące do rezygnacji z pozwoleń na budowę. Takie propozycje wydają mi się wręcz szkodliwe, gdyż spowodują w praktyce ogromny chaos. Obok budynków zabytkowych powstaną nieruchomości szpecące miasta. Przecież nie będzie się ich potem rozbierać. Dzisiaj problemem jest raczej zbyt długi czas oczekiwania na wydanie pozwolenia na budowę. I te procedury należały skrócić i uprościć.